ड्रॅगन फ्रूट (dragon fruit plant ) ची शेती करून शेतकरी वर्षाला लाखो रुपये कमवत आहेत

पश्चिम महाराष्ट्रातील सांगली जिल्ह्यातील अनेक शेतकऱ्यांनी ऊस, द्राक्षे, सोयाबीन आणि इतर भाजीपाला यांसारख्या पारंपारिक पिकांच्या लागवडीपासून अधिक विदेशी ड्रॅगन फळाकडे(dragon fruit plant ) वळले आहे.

सांगली हा महाराष्ट्रातील अवर्षणप्रवण प्रदेशांपैकी एक आहे परंतु असे असूनही, जिल्ह्यातील एक मोठे क्षेत्र ऊस लागवडीखाली आहे, जे पाणी पिणारी वनस्पती आहे परंतु जास्त उत्पादन देते. या वर्षी राज्यातील ऊस लागवड क्षेत्रात २.५५ लाख हेक्टरने वाढ झाली आहे – गेल्या वर्षी १२.३२ लाख हेक्टरवरून १४.८७ लाख हेक्टरवर – अधिकृत आकडेवारीनुसार.

राज्य कृषी अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की ड्रॅगन फळांच्या (dragon fruit plant )लागवडीला मागणी आहे, तथापि, आत्तापर्यंत, त्यांच्यापैकी फक्त मूठभरांनीच ही शेती निवडली आहे, असे ते म्हणाले.

केंद्रीय वाणिज्य मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, “भारतात ‘ड्रॅगन फ्रूट’चे उत्पादन 1990 च्या दशकाच्या सुरुवातीला सुरू झाले आणि ते घरगुती बाग म्हणून घेतले गेले. उच्च निर्यात मूल्यामुळे, विदेशी ‘ड्रॅगन फ्रूट’ अलिकडच्या वर्षांत देशात वाढत्या प्रमाणात लोकप्रिय झाले आहे आणि विविध राज्यांतील शेतकऱ्यांनी ते लागवडीसाठी घेतले आहे.

पीक घेण्यात बदल का
सांगलीतील तडसर आणि वांगी गावातील सुमारे 10-15 शेतकऱ्यांनी ड्रॅगन फ्रूट शेतीकडे वळले आहे, असे स्थानिक शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे.

तडसरमध्ये गेल्या सहा वर्षांपासून ड्रॅगन फळाची लागवड करणारे शेतकरी पवार म्हणाले की, केवळ मोजक्याच शेतकऱ्यांनी पारंपरिक पिकांपेक्षा ड्रॅगन फळाची निवड करण्याचे कारण म्हणजे सुरुवातीची गुंतवणूक खूप जास्त आहे.

“मी पहिल्यांदा ड्रॅगन फ्रूट(dragon fruit plant ) पिकवायला सुरुवात केली तेव्हा मला सुमारे 15 लाख रुपये द्यावे लागले. पण, आता मला त्याचे फायदे मिळत आहेत. मी पहिल्या वर्षीच अर्धे पैसे वसूल केले,” तो म्हणाला.

वांगी गावातील शेतकरी म्हणाले, “अधिकाधिक शेतकरी आता ड्रॅगन फ्रूटच्या लागवडीकडे वळत आहेत. मी आधीच दोन एकरात फळांची लागवड केली आहे. मी आता माझे उसाचे शेत आणखी एक एकर तोडून तेथे ड्रॅगन फ्रूट वाढवण्याचा विचार करत आहे.”

हा परिसर पारंपारिकपणे अवर्षणप्रवण आहे पण ड्रॅगन फ्रूटला (dragon fruit plant ) कमी पाणी लागत असल्याने त्याची लागवड त्रासमुक्त आहे, असेही देशमुख म्हणाले.

ड्रॅगन फ्रूट (dragon fruit plant ) हे कॅक्टीपासून उगवलेल्या अनेक फळांपैकी एक आहे आणि त्याला जास्त पाण्याची आवश्यकता नसते आणि ज्या जमिनीत जास्त ठेवण्याची क्षमता असते अशा जमिनीत वाढते. ड्रॅगन फळाचे तीन मुख्य प्रकार आहेत: गुलाबी त्वचेसह पांढरे मांस, गुलाबी त्वचेसह लाल मांस आणि पिवळ्या त्वचेसह पांढरे मांस.

हे दोघेही 2021 मध्ये देशातील पहिले शेतकरी होते ज्यांनी त्यांच्या ड्रॅगन फ्रूट जातीची दुबईला निर्यात केली. पवार आणि देशमुख जंबो लाल आणि गुलाबी आणि पांढरे आणि गुलाबी वाण वाढवतात.

देशमुख सांगतात की, उसाला एकरी सुमारे 2 टन ऊस मिळतो, पण ड्रॅगन फ्रूटपासून त्यांना 15-18 टन म्हणजे वर्षाला 12-13 लाख रुपये मिळतात.

“मी उसाचा खर्च काढला तर मला 1 लाखाचा नफा क्वचितच मिळतो. ड्रॅगन फ्रूटमुळे माझा वर्षाला ८-९ लाख रुपये नफा होतो,” ते म्हणाले .

“या वनस्पतीची देखभाल कमी आहे आणि दुष्काळ किंवा गारपीट झाली तरी मला काळजी करण्याची गरज नाही. त्यासाठी कोणत्याही रासायनिक कीटकनाशकाचीही गरज नाही,” तो पुढे म्हणाला.

यावर्षी देशमुख यांनी सुमारे 50 किलो न्यूझीलंडला निर्यात केले तर त्यांनी हे फळ हैदराबाद, बेंगळुरू आणि गुवाहाटी येथेही विकले.

पवारांनीही आपला काही ऊस काढून त्याऐवजी ड्रॅगन फ्रूट लावला. या फळाला उन्हाळ्यात पाणी लागत नाही. सनबर्न होतो, अन्यथा. त्यामुळे पाण्याची मोठ्या प्रमाणात बचत होते,” ते म्हणाले.

पवार आणि देशमुख यांच्या प्रेरणेने वांगी येथील आणखी एक शेतकरी नानासाहेब माळी यांनी आपले दोन एकर द्राक्षाचे शेत काढून 2021 मध्ये ड्रॅगन फ्रूट लागवडीचा पर्याय निवडला. आणखी दोन एकरांनी ही लागवड वाढवण्याचा त्यांचा विचार आहे.

“मी द्राक्षे काढली कारण ती दुष्काळी परिस्थिती आणि असमान पावसात नष्ट होत होती. कोविड-19 महामारीने (२०२० मध्ये) माझ्या त्रासात भर घातली आणि मला माझ्या द्राक्षांना चांगला दर मिळाला नाही. त्यामुळे मला बदल हवा होता,” माली म्हणाला.

विश्वासाची झेप की विचारपूर्वक घेतलेला निर्णय?
पवार म्हणाले की, 2013 मध्ये त्यांच्या एका सहकाऱ्याने त्यांना सोलापुरातील एका शेतकऱ्याबद्दल सांगितले होते, ज्याने दीड एकर ड्रॅगन फ्रूटची (dragon fruit plant )लागवड करून वर्षभरात 27 लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळवले होते.

“त्याने मला विचार करायला लावला. पुढील तीन वर्षे मी यावर संशोधन केले आणि माझ्या गावातील आणि आसपासच्या शेतकऱ्यांशी चर्चा केली. 2016 मध्ये मी पहिल्यांदा माझ्या शेतात ड्रॅगन फळाची लागवड केली,” तो पुढे म्हणाला.

ते म्हणाले की 2017 मध्ये त्यांना 200 किलो उत्पादन मिळाले, 2018 मध्ये ते 1,500 किलो, तिसऱ्या वर्षी (2019) ते 3,700 किलोपर्यंत पोहोचले. 2020 मध्ये पवारांना 7,500 किलो, तर गेल्या वर्षी 8,500 किलो उत्पादन मिळाले.

“या वर्षी, माझ्याकडे आधीच सुमारे 7 टन (7,000 किलो) आहे आणि 2 टनांपेक्षा जास्त अपेक्षित आहेया महिन्यात अधिक. पुढील वर्षी, मला एकूण 18 टन (18,000 किलो) उत्पादन अपेक्षित आहे. त्यामुळे हे आणखी वाढेल अशी मला अपेक्षा आहे, असे ते म्हणाले.

ड्रॅगन फ्रूटची (dragon fruit plant ) लागवड कशी करावी?
ड्रॅगन फ्रूटच्या लागवडीसाठी त्याच्या बियांची गुणवत्ता चांगली असणे आवश्यक आहे. त्याची रोपे कलमी तंत्राने विकसित केली तर चांगले होईल, कारण ते परिपक्व होण्यास आणि फळ देण्यास कमी वेळ लागतो. मार्च ते जुलै दरम्यान कधीही पेरणी करता येते. झाडाची लागवड केल्यानंतर ड्रॅगन फ्रूट ट्री साधारण वर्षभरात तयार होते आणि जुलै ते ऑक्टोबरपर्यंत फळ देते.

ड्रॅगन फ्रूटची सेंद्रिय शेती केल्यास उत्पादन चांगले मिळेल. शेतात नांगरणी केल्यानंतर ड्रॅगन फ्रूटची रोपे शेतात लावावीत. ते बसवण्यापूर्वी त्यासाठी ६ फूट लांबीचे आरसीसी पोल बसवावे लागतील. प्रत्येक रोपामध्ये किमान 6 फूट अंतर ठेवणे आवश्यक आहे.

ड्रॅगन फ्रूटची रोपे 6 फूट लांब आरसीसी पोलने लावा
ड्रॅगन फ्रूट (dragon fruit plant )लागवडीसाठी जमीन आणि हवामान
ड्रॅगन फ्रूट झाडांना कोणत्याही विशिष्ट प्रकारच्या मातीची आवश्यकता नसते. हे कोणत्याही प्रकारच्या जमिनीवर घेतले जाऊ शकते. तथापि, चिकणमाती, वालुकामय चिकणमाती ते वालुकामय चिकणमाती माती ड्रॅगन फळांच्या लागवडीसाठी सर्वात योग्य आहे. जलद निचरा असलेल्या उतारावरही ड्रॅगन फ्रूटची लागवड करता येते. त्याच्या झाडाची योग्य वाढ होण्यासाठी, तापमान 10 पेक्षा कमी आणि 40 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त नसावे. ड्रॅगन फळाची नियमित लागवड आणि उपचार आवश्यक आहेत.

ड्रॅगन फळ सिंचन (dragon fruit plant )
निवडुंग प्रजाती असल्याने ड्रॅगन फळाला कमी पाणी लागते. ठिबक सिंचन पद्धतीत कमी पाणी लागते. ते चरताना किंवा किडे येण्याचा धोका नाही.

ड्रॅगन फ्रूटची (dragon fruit plant )सुरुवातीची किंमत
उत्तर प्रदेशातील बाराबंकी येथील ड्रॅगन फ्रूटचे शेतकरी सांगतात की, एक एकरासाठी सुरुवातीची किंमत अडीच ते तीन लाख आहे. त्यानंतर, केवळ सामान्य देखभाल खर्च केला जातो. हे 25 वर्षांपर्यंत ड्रॅगन फळ देऊ शकते. याच्या लागवडीतून एकरी १० टन ड्रॅगन फ्रूट मिळते. यातून 6 ते 7 लाख रुपये मिळतात.

ड्रॅगन फ्रूट (dragon fruit plant ) खूप फायदेशीर आहे
ड्रॅगन फ्रूट रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी, कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यासाठी, हिमोग्लोबिन वाढवण्यासाठी, हृदयाच्या रुग्णांसाठी, निरोगी केस आणि त्वचेसाठी, वजन कमी करण्यासाठी, मधुमेह आणि कर्करोगासारख्या आजारांमध्ये खूप फायदेशीर असल्याचे सांगितले जाते. अनेक गुणांमुळे त्याला ‘सुपरफ्रूट’ असेही म्हणतात. ते दिसायला आकर्षक असतात.


बीटा-कॅरोटीन आणि लाइकोपीन व्हिटॅमिन-सी, लोह, फायबर्स आणि अँटी-ऑक्सिडंट्स आणि तंतूंनी समृद्ध ड्रॅगन फ्रूटमध्ये देखील आढळतात. कॅरोटीनॉइड युक्त अन्न घेतल्याने कर्करोग आणि हृदयविकाराचा धोकाही कमी होतो. ज्यांना संपूर्ण धान्यापासून बनवलेले अन्न रुचकर वाटत नाही त्यांच्यासाठी ड्रॅगन फ्रूट देखील अद्वितीय आहे, कारण त्यात फायबर देखील भरपूर असतात. गंभीर आजारांनी ग्रस्त असलेल्या रुग्णांसाठी ते खूप फायदेशीर असल्याचे सांगितले जाते. ड्रॅगन फ्रूट आपली प्रतिकारशक्ती म्हणजेच रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करते आणि पचनक्रिया बरोबर ठेवते.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top