आज आषाढी एकादशी आहे . आषाढी एकादशी म्हणजे काय ? ती का साजरी करतात

आषाढी एकादशी, ज्याला देवशयनी एकादशी किंवा पद्म एकादशी असेही म्हटले जाते, हा आषाढ महिन्यात (जून-जुलै) साजरा केला जाणारा एक महत्त्वाचा हिंदू सण आहे. विशेषत: महाराष्ट्र, भारतामध्ये याला खूप धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. हा सण भगवान विष्णूला समर्पित आहे आणि लाखो भक्त पंढरपूर या पवित्र शहराला यात्रेसाठी मोठ्या भक्तिभावाने आणि उत्साहाने साजरा करतात.

आषाढी एकादशी चातुर्मास कालावधीची सुरूवात करते, जी हिंदू कॅलेंडरमध्ये अत्यंत शुभ मानली जाते. असे मानले जातेभगवान विष्णू या दिवशी झोपतात आणि चार महिन्यांनी प्रबोधिनी एकादशीला जागे होतात. “आषाढी” हा शब्द आषाढ महिन्यापासून आला आहे आणि “एकादशी” चांद्र पंधरवड्याच्या अकराव्या दिवसाला सूचित करते.

आषाढी एकादशीचे महत्त्व पद्म पुराण सारख्या प्राचीन हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये सापडते, ज्यात या सणाशी संबंधित आख्यायिका सांगितल्या जातात. पौराणिक कथेनुसार, राजा मंडता हा एक नीतिमान शासक होता, परंतु त्याच्या राज्याला तीव्र दुष्काळ पडला. राजाने वसिष्ठ ऋषींचा सल्ला घेतला, त्यांनी त्याला आषाढी एकादशीचे व्रत पाळण्याचा सल्ला दिला. राजाने ऋषींच्या सल्ल्याचे पालन केले आणि परिणामी, त्याच्या राज्याला भरपूर पाऊस आणि समृद्धी प्राप्त झाली. या घटनेने लोकांच्या आणि भूमीच्या कल्याणासाठी आषाढी एकादशीचे महत्त्व स्थापित केले आहे असे मानले जाते.

आषाढी एकादशीची तयारी भाविक मोठ्या आवेशाने आणि भक्तिभावाने करतात. ते दिवसभर उपवास करतात, अन्न आणि पाणी वर्ज्य करतात आणि प्रार्थना, भजन (भक्तीगीते) आणि धार्मिक प्रवचनांमध्ये दिवस घालवतात. अनेक भक्त भगवान विष्णूला समर्पित मंदिरांना भेट देतात आणि त्यांचे आशीर्वाद घेतात. आषाढी एकादशी यात्रेसाठी सर्वात लोकप्रिय ठिकाण म्हणजे महाराष्ट्रातील चंद्रभागा नदीच्या काठावर वसलेले पंढरपूर शहर.

पंढरपूर हे विठोबा मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे, ज्याला पंढरपूर वारी असेही म्हणतात. हे मंदिर भगवान विठोबाला समर्पित आहे, भगवान विष्णूचे स्वरूप. देशभरातील भाविक विठोबा आणि त्यांची पत्नी रुक्मिणी यांच्या मूर्तींसह भक्तिगीते गात आणि पालखी घेऊन पायी पंढरपूरला जाण्यासाठी ‘वारी’ नावाचा प्रवास करतात. या धार्मिक यात्रेत सहभागी होणार्‍या हजारो भाविकांना आकर्षित करणारी वारी मिरवणूक एक भव्य देखावा आहे.

पंढरपूरची वारी आषाढी एकादशीच्या सुमारे पंधरा दिवस आधी “दिंडी” या नावाने ओळखल्या जाणार्‍या विविध ठिकाणांहून सुरू होते. दिंडी मिरवणुकीत विविध क्षेत्रातील लोक, जात, पंथ किंवा सामाजिक स्थितीची पर्वा न करता, भगवान विठोबाची भक्ती व्यक्त करण्यासाठी एकत्र येतात. हा प्रवास अंदाजे 250 किलोमीटरचा आहे आणि भक्त अनवाणी चालतात, भगवान विठोबाच्या पवित्र नावाचा जप करतात आणि भजन गातात. धार्मिक उत्साह, भक्ती आणि यात्रेकरूंमध्ये एकतेच्या भावनेने वातावरण भरलेले आहे.

पंढरपूरला पोहोचल्यावर भक्तांना विठोबाचे दर्शन घेण्याची आणि त्यांचे आशीर्वाद घेण्याची संधी मिळते. मंदिर परिसर फुलांनी आणि सजावटीने सजलेला आहे, एक दिव्य वातावरण निर्माण करतो. भक्तिभावात तल्लीन झालेले भक्तांचे दर्शन, प्रार्थना, भजन गाताना पाहण्यासारखे आहे. वातावरण अध्यात्मिक उर्जेने भरलेले आहे आणि भक्तांना देवतेच्या सान्निध्यात शांतता, शांतता आणि तृप्तीचा अनुभव येतो.

पंढरपूरच्या यात्रेशिवाय, आषाढी एकादशी महाराष्ट्र आणि भारताच्या इतर भागातही साजरी केली जाते. भगवान विठोबा किंवा भगवान विष्णू यांना समर्पित मंदिरे विशेष प्रार्थना करतात आणि धार्मिक समारंभात सहभागी होतात. हा सण भक्तांमध्ये एकता, भक्ती आणि सेवेची भावना वाढवतो.

आषाढी एकादशीला केवळ धार्मिक दृष्टिकोनातूनच नव्हे, तर सांस्कृतिक आणि सामाजिक दृष्टिकोनातूनही महत्त्व आहे. हा महोत्सव संगीत, नृत्य आणि लोक सादरीकरणाद्वारे महाराष्ट्राचा समृद्ध सांस्कृतिक वारसा दाखवतो. भगवान विठोबाचे जीवन आणि शिकवण दर्शविणारे आणि प्रेम, भक्ती आणि धार्मिकतेचा संदेश देणारे विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि मिरवणुका आयोजित केल्या जातात.

आषाढी एकादशीचा उत्सव हा केवळ महाराष्ट्र किंवा भारतापुरता मर्यादित नाही. याने जगभरातील भारतीय डायस्पोरामध्ये लोकप्रियता मिळवली आहे, भक्तांनी शुभ प्रसंगी कार्यक्रम आणि मेळावे आयोजित केले आहेत. हा सण हिंदू संस्कृतीचा अविभाज्य भाग असलेल्या कालातीत परंपरा, मूल्ये आणि अध्यात्माची आठवण करून देतो.

शेवटी, आषाढी एकादशी हा एक महत्त्वपूर्ण हिंदू सण आहे जो अपार भक्ती आणि उत्साहाने साजरा केला जातो. ही अशी वेळ आहे जेव्हा भक्त भगवान विष्णूवर त्यांचे प्रेम आणि भक्ती व्यक्त करतात आणि त्यांचे आशीर्वाद घेतात. पंढरपूरची यात्रा आणि दिवसभराचे उपवास हे या उत्सवाचे महत्त्वाचे पैलू आहेत. आषाढी एकादशी लोकांना एकत्र आणते, जात, पंथ आणि सामाजिक स्थितीचे अडथळे पार करते आणि एकता, भक्ती आणि धार्मिकता वाढवते. हा सण हा विश्वास, संस्कृती आणि अध्यात्माचा एक चैतन्यशील उत्सव आहे जो लाखो भक्तांच्या हृदयावर आणि मनावर कायमचा ठसा उमटवतो.

आषाढी एकादशीबद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: आषाढी एकादशी म्हणजे काय?
A: आषाढी एकादशी हा एक हिंदू सण आहे जो आषाढ महिन्यात (जून-जुलै) भगवान विष्णूचा सन्मान करण्यासाठी साजरा केला जातो. हा एक महत्त्वाचा दिवस मानला जातो जेव्हा भगवान विष्णू झोपतात आणि चार महिन्यांनंतर जागे होतात.

प्रश्न: आषाढी एकादशी का साजरी केली जाते?
उत्तर: आषाढी एकादशी ही भगवान विष्णूंचा आशीर्वाद घेण्यासाठी आणि भक्तांची भक्ती आणि श्रद्धेचे स्मरण करण्यासाठी साजरी केली जाते. व्रत पाळणे व त्यात सहभागी होणे असे मानले जाते. समृद्धी, सौभाग्य आणि आध्यात्मिक वाढ आणतो.

प्रश्न: आषाढी एकादशी प्रामुख्याने कुठे साजरी केली जाते?
उत्तर: आषाढी एकादशी प्रामुख्याने महाराष्ट्र, भारतामध्ये साजरी केली जाते. पंढरपूर शहर हे उत्सवाचे प्रमुख केंद्र आहे, जेथे भक्त भगवान विष्णूचा अवतार असलेल्या विठोबाचा आशीर्वाद घेण्यासाठी वारी नावाची तीर्थयात्रा करतात.

प्रश्न : पंढरपूरच्या वारीचे महत्त्व काय?
उत्तर: पंढरपूर वारी ही एक धार्मिक मिरवणूक आहे जी आषाढी एकादशीच्या सुमारे पंधरा दिवस आधी सुरू होते. भक्त सुमारे 250 किलोमीटर अनवाणी पायी चालत, भक्तिगीते गात आणि भगवान विठोबा आणि रुक्मिणीच्या मूर्तींसोबत पालखी घेऊन जातात. हे भक्ती, एकता आणि सेवेचे प्रतीक आहे.

प्रश्न: लोक आषाढी एकादशी कशी पाळतात?
उत्तर: आषाढी एकादशीला भक्त अन्नपाणी वर्ज्य करून दिवसभर उपवास करतात. ते दिवसभर प्रार्थना, भक्तिगीते आणि धार्मिक ग्रंथ वाचण्यात घालवतात. अनेक भक्त भगवान विष्णूला समर्पित मंदिरांना भेट देतात आणि विशेष प्रार्थना करतात.

प्रश्न: आषाढी एकादशीच्या उत्सवात कोणी सहभागी होऊ शकतो का?
उत्तर: होय, आषाढी एकादशीचा उत्सव प्रत्येकासाठी खुला आहे, जात, पंथ किंवा सामाजिक स्थितीची पर्वा न करता. समाजाच्या सर्व स्तरातील लोक उत्सवात सहभागी होतात, त्यांची भक्ती व्यक्त करतात आणि आशीर्वाद मागतात.

प्रश्न: आषाढी एकादशीशी संबंधित काही विशिष्ट विधी आहेत का?
उत्तर: आषाढी एकादशीचा मुख्य विधी म्हणजे उपवास. भक्त विष्णु सहस्रनाम (भगवान विष्णूची हजार नावे) सारखे धार्मिक ग्रंथ वाचण्यात आणि धर्मादाय कृत्ये देखील करतात. याव्यतिरिक्त, उत्सव साजरा करण्यासाठी सांस्कृतिक कार्यक्रम, मिरवणूक आणि भजन (भक्ती गीत) सत्रांचे आयोजन केले जाते.

प्रश्न: हिंदू पौराणिक कथांमध्ये आषाढी एकादशीचे महत्त्व काय आहे?
उत्तर: हिंदू पौराणिक कथेनुसार, आषाढी एकादशीचे पालन करणे अत्यंत शुभ मानले जाते कारण ते पापांची शुद्धी करते, आध्यात्मिक पुण्य देते आणि समृद्धी आणते. हे व्रत पाळणाऱ्या आणि त्याच्या राज्यात भीषण दुष्काळाचा अंत पाहणाऱ्या मंडता राजाच्या कथेशीही संबंधित आहे.

प्रश्न: आषाढी एकादशी महाराष्ट्राबाहेर साजरी करता येईल का?
उत्तर: होय, आषाढी एकादशी भारताच्या विविध भागांत साजरी केली जाते, जरी महाराष्ट्रात तिचे विशेष महत्त्व आहे. या शुभ दिवशी विविध प्रांतातील भक्त कार्यक्रम आयोजित करतात, धार्मिक समारंभात भाग घेतात आणि भगवान विष्णूची प्रार्थना करतात.

प्रश्न: आषाढी एकादशी एकता आणि सामाजिक सद्भावना कशी वाढवते?
उत्तर: आषाढी एकादशी, विशेषत: पंढरपूरची वारी, विविध पार्श्वभूमीतील लोकांना एकत्र आणून एकतेला प्रोत्साहन देते. हे समतेच्या तत्त्वावर जोर देते, कारण भक्त त्यांच्या जात, पंथ किंवा सामाजिक स्थितीची पर्वा न करता मिरवणुकीत सहभागी होतात, एकोपा आणि जातीय बंधनाची भावना वाढवतात.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top